بیزلرده نقد و منتقدلیین حاد سندرومی(1)

بیزلرده نقد و منتقدلیین حاد سندرومی-1

بلکه ایلک اولاراق دبیرستان کتابلارینین ایچینده نقد ادبی آدیلا تانیش اولدوم.ایچینده نقد اوچون وئریلن تعریف لرین بیری هله ده یادیمدا.سره نی نا سره ده تشخیص وئرمک.ائله همان زمانلاردا تشخیص قدرتینین نه قدر اؤنملی اولدوغونو بیلیردیم.تشخیص کلمه‌سینه حساس اولدوغوم ،تانیشلاریمیزین بیرینین  دردی طبیب توسطیله یانلیش تشخیص وئریلدیینه گؤره حایاتی نی ایتیرمه سیندن قایناقلانیردی.ادبیات معلیمینه یازدیغیم منظوم شعرلری گؤستریب و اون بو کلمه ایله بو بیری کلمه نین یئرینی دئیش کیمی اؤنری‌لرینی نقد حسابلایاردیم او ایل لر.آذربایجان ادبیاتیندا ایسه تخمینن اون ایل اؤنجه همت شهبازی نین نقد معاصر شعر آذربایجان آدلی کتابینی ایلک نقد قایناغی کیمی اوخودوم .او کتاب‌دا بیر نئچه شاعیرین شعرلری اجتماعی سیاسی عاشقانه و بو کیمی معیارلارلا سیرالانیب الشدیریلمیشدی.اوردا یازیلان تحلیل لره دایاناراق سیاسی سانیلان شعرلر اجتماعی حسابلانمیشدی و 70نجی ایللرین شاعرلریندن ده فرعی اولاراق بیر نئچه نمونه گتیریلمیشدی.آنجاق بیزیم نسل یازدیغی شعرلرینی تنقید و الشدیریلمه یه محتاج و عطشلی بیلیردی.دوغرودور اون ایل بوندان اؤنجه علی داشقین و بیر نئچه باشقا آدلار کتاب لارین اول صفحه ارینه مقدمه یازاردیلار و بو تکجه شعر اوزره یازیلان نثریمیزیدی بیزیم.و نه یاخجی کی اؤن سؤز مساله سی گنل اولاراق ییغیشیلدی.آما هر ادبی جمعده بیر نئچه ورشیکسته شاعر یازیچی تنقیدچی لیک ادعاسیلا گنج یوخسا یاشلی شاعرلرین شعرینه قافیه سینه،قیافه سینه ساچ دوزومونه و..توخونوب و هئچ بیر قایناق، تئوری یا قبول اولونموش حتی قبول اولونمامیش فاکت‌لارا دایانمایاراق ساعات‌لارجا زامان ایتیردییمیزه باعث اولاردی.یاساق سؤزجویوم آدلی ایلک شعر توپلوم چاپ اولدوغو زامان منتقد آدلا بیریسیله تانیشدیق تبریز ادبی فضاسیندا.من و بیلدییمه گؤره نم نه قدر تانیدیغیم دوستلاریمدان سئونجیمیزی گیزلده بیلمیردیک.دئدیک ایللرجه آختاردیغیمیز تنقیدچی لردن بیریسی تاپیلمیش ائله بیل.نیه کی بیز دئییردیک یازدیغیمیز اثرلر باشقا زاویه لردن تحلیل اولونوب آچیقلاناجاق.اوخوجولار بو تنقیدلر اساسیندا بیله جک لر مثلا کیم‌لر هانسی متدلار اساسیندا یازیرلار.اثرلرده چاتیشمازلیق لار و گیزلی گؤزه لیک لر دیشاری چیخاجاق.ادبیاتیمیز داها رسمی داها جدی گؤرونه‌جک.آنجاق اولمادی.گؤردوک بیر یانیلمیشیق.ایکی آی فاصیله سیله ایکی فرقلی نقد بیر نفرین توسطیله منیم کتابیما یازیلدی بیرینده من آنیلار اووچوسو مدرن ذهنه صاحب‌ اولان یئنی شعرین تمثیل‌چی سی آدلاندیم بیرینده ایسه آماتور رومانتیک کهنه بئیین‌لی و یانیلماسام اگر فارسجا دوشونور تورکجه یازیر کیمی بیر گنج معرفی اولدوم .مندن سورا بیر نئچه باشقا شاعرین شعرینه ده متناقض و 180درجه فرقلی گؤروشلر عئینی تریبون‌دان یاییملاندی.من هله ده او ایللرین اتفاق‌لاریندان کیم لرین و نه لری قازاندیغینی دوشونوب بیر یئره چاتا بیلمیرم.حوزونلوسو بو کی بئله منتقد آدینی چکن اودوزموش شاعرلر آزماچوخ ایچی بوش متن‌لریندن فاصله آچیب حاشیه لره کامنت لره تلفن مسیج‌لرینه اوز گتیردیلر(کی همانا متنی اودوزانلارین دی حاشیه لرده دولانیب داورانانلار)وبلاگ‌لاردا فیس بوک‌لار دا پروفابل شکیلینین آلتینا کامنت قویوب سن شاعر دئیلسن یا سن چوخ آوانگارد شاعرسن یازام منتقد‌لر داها سون اعتبارلارینی ایتیرمک دیدیلر.بیز هئچ ندن یاریمادیق.بیز تعریفلنمک ایسته میردیک.دئییردیک ادبی نقد اولماسا بیر ادبیات دا سانکی بیر شئی اسکیک دی.آنجاق بئله نجی نقد آدیلا سوخوشدورولان اراجیف هر بیر سانتیمنتال و شخصی بیر یازیدان دا دیرسیزیمیش.نئجه کی بلکه او سانتیمنتال یازیله بیریسی بیرینه ماراقلانیب سئومک ایمکانی یارانا بیلردی. بو منتقد اوفول ائلیندن سونرا بیر باشقا منتقدی دستکله دیک دئدیک انصافن بو بیری ساوادلی دی بلکه بو ادبیاتیمیز دا آنالیزور بیر شخصیته دؤندو گنل اولاراق آکادئمیک تئزلرله اجتماعی دوروموموزون ایچینده بو منتقدلیک قباسینی اینینه گئیدی بلکه. او بیری پست دا اونو دا یازماق ایسته ییرم

Top of Form

یادداشتی برای مجموعه شعر " آدام لار گئدیر یوخسا قاییدیر " آیدین آراز-نسیم جعفری

بو یادداشتی عزیز شاعیریمیز نسیم جعفری آدام‌لار گئدیر یوخسا.... کتابینا یازیب و صفحه سینده منتشر ائله‌ییب.وقت قویوب یازیدیغی اوچون تشکر ائلیرم

یادداشتی برای مجموعه شعر " آدام لار گئدیر یوخسا قاییدیر " آیدین آراز

آیدین آراز شاعر مجموعه شعرهای " یاساق سؤزجویوم " و " آدام لار گئدیر ، یوخسا قاییدیر " از جمله شاعرانی ست در شعر مدرن جایگاه خاصی دارد . ممکن نیست شاعرانی که بصورت حرفه ای شعر و ادبیات را دنبال می کنند برخی از اشعار آیدین را در ذهن خود نداشته باشند و درگیر این اشعار نشده باشند برای نمونه  شعری از مجموعه شعر " یاساق سؤزجویوم " 

حضور عناصر و اشیا در شعر، کارکرد زبانی خاصی را به اشعار آیدین می بخشد و مخاطب را در ارتباط عمیق با عناصر شعری قرار می دهد به عنوان نمونه به کارکرد "اولدوز" در این شعر توجه کنید: 

" او پولیس چیینینده کی اولدوزا گووه نیر !
او کیشی بایراغینداکی اولدوزا ...
او قیز آدینا گووه نیر
من ده مجبورن گؤیده کی اولدوزلارا ! ... "

اشعار این دو مجموعه شعر اشعاری نیستند که بتوان به راحتی در مورد آن ها نوشت اما من جسارت کردم تا با نگاهی کوتاه به این مجموعه به مخاطبان جدی شعر و ادبیات ترکی بگویم که این مجموعه را از دست ندهند. بی تعارف و بدون اغراق می گویم کمتر مجموعه شعری پیدا می شود که عطش انسان را از درون سیراب کند و واقعا یک مجموعه ی لذت بخش برای مخاطب جدی باشد .

شاعر مجموعه شعر تازه ی " آدام لار گئدیر ، یوخسا قاییدیر " این مجموعه شعر را به چهار قسمت تقسیم کرده است
رادیکال سئوگی دن و آغ شعرلر
آدام لار گئدیر ، یوخسا قاییدیر
بالیق چی مونلوق لاری
ماهنی لار 

بخش اول این مجموعه با این شعر آغاز می شود:

" اوریینه دئ اوزولمه سین
سون یارپاق دا اوزولسه
قیش باشلاناجاقدیر " 

در این شعر نگاه غنایی شاعر را می توان به وضوح مشاهده کرد که از سطح به سمت عمق حرکت می کند .
اکثر اشعار این مجموعه شعر اجتماعی و تغزلی اند و در اندکی اشعار رنگ و بوی سیاسی هم به چشم می خورد البته در دسته ای از اشعار نیز تم های اجتماعی با تم های سیاسی و در برخی دیگر تم های عاشقانه و تم های اجتماعی با هم تلفیق شده اند . 

زبان اشعار این مجموعه پالوده و روان و ساختارهای این مجموعه کاملا منسجم است. نو اندیشی مضامین و جهان بینی گسترده ی پشت اشعار، ذهن هر مخاطبی را ساعت ها و بلکه روزها و هفته ها درگیر دغدغه های این شاعر مدرن می کند .

" یئل
سنین دونونو گئییب
رقص ائدیر
بالکون دا "

نمونه ی دیگر :

" آی 
اؤنجه آی دئییل دی
یاریمچیق بیر تونگویدو
سندن سود ایچیب
بوتونلشدی "

نمونه ی دیگر :

"
دئدییم کیمی سئویل منه
ایلک سئوگی نوبئلینی بیز آپاراجاغیق
اوندا
بال آییمیزی سنی گؤرتوره جه یم آی کوره سینه
اوندا
ائو ده آلا بیلریک هله "

اشعار این مجموعه شعر لحن بسیار صمیمانه ای دارند طوری که مخاطب می تواند با شاعر همذات پنداری کند .
جرج لوکاچ نظری دارد مبنی بر اینکه اثر ادبی واقعیت محض نیست بلکه نوعی انعکاس واقعیت است و ادبیات واقع گرا یک کلیت موجز از یک کلیت گسترده است. شعرهای واقع گرایانه ی این مجموعه شعر با نگرشی منسجم به کشف واقعیات می پردازد :

" او قدر مدرن مدرن دردلریم وار کی
ائتدیین خیانت ان کلاسیکی دیر ! "

"
یوخام
اؤلولر کیمی یوخ ( کی اونلارین اعلانی، مزاری، داشی اولار)
دؤشلری دولو سولو بولودلار کیمی یوخ !
باغری چاتلامیش قورو زمی لر کیمی ده دئییلم
(هئچ نه یی گؤزله مه ییرم حتی مثلا یاغیشی دا)
نه گؤزله نیلن بیر موسافیر کیمی یم
نه ده گؤزلنیلمز بیر موسافیر کیمی یم
یوخام
و بو اولدوقجا چاشتیریجی دیر
بویلو اولمایان بیر قادینی چاشتیران بیر سانجی کیمی "

و نمونه های دیگر که در آن ها دغدغه های عاشقانه و اجتماعی با هم تلفیق می شوند :

"
مجوزی باطل اولوب بالیقچی یام
تورونو خرچنگ لر چئینه ییب بالیق چی
بالیق لار گولور ساققالینا بالیق چی
کیچیک آدینی وئر منه، قوی بو کورفز ساکین لشسین
ساحیلده ایکی نفرلیک اوتوراجاق دا ایلشیم آدین لا ..."

و ضربه ی نهایی همین شعر :

"
کیچیک آدینی وئر منه
آدیم سیجیللیم ده تک دیر "

در کل فضای اشعار آیدین را در چندین دسته می توان بررسی کرد . اشعار رمانتیستی. اعتراضی. عاشقانه ی صرف. اجتماعی تغزلی. و در برخی اشعار اجتماعی سیاسی. 
تاکیدم بر این است که آیدین در فضا و اتمسفری مدرن تنفس می کند. در برخی اشعار رمانتیستی لحنی فرافکنانه دارد .

" قارغالارا یالواریرام
منیم اوچون بیر دور اوچسون لار
اوچماق یادیمدان چیخماسین "

بخش " آدام لار گئدیر یوخسا قاییدیر " گذر از خیابان ها و اجتماع شاعری ست که جهان و دنیا و پریشانی ی جامعه را چقدر زیبا به چالش می کشد و شاعر با زبان و لحنی خاص و صمیمی چقدر زیبا مسایل این جهانی را مطرح می کند :

" تهران دریادیر 
من بالیق لاری چوخ سئویرم
سن بالیق لار بورجوندان سان . "
تهراندا هوندور هوندور بورجلار وار !
قیرمیزی چیرک اوتوبوسلا دولانیریق آزادلیقین باشینا "

ترافیک در پایتخت و ازدیاد انسان ها و دغدغه های اجتماعی و بیکاری و حتی جنگ و ورود مهاجران افغان به وطنی بیگانه را چقدر زیبا و ساده بیان می کند :

"
تهران دریادیر
هامی هامی دان اوزاقدی
قیرمیزی چیرک اوتوبوسلاردا هامی هامی یا یاخینلاشیر
بورون بورونا دایانمیشام بیر افغان فهله سیله
ایش آختاریرام ..."

و در همین شعر :

" دوستلاریم بوشانیر سئوگیلی لریندن
هامی بوشانیر سئوگیلی لریندن
دونیادا یالنیزلیق چوخالیر "

و باز هم ضربه ی نهایی همین شعر :

" سعید منه پول گتیره جک، بیرده نئچه زندان شعری
سئزنین باتری سی قورتاریب موبایلیم دا "

و نمونه شعری دیگر :

" اوره ییم سیخیلیر یوموروق کیمی 
بو نه یه اعتراض نشانه سی دیر ! "

یک لحظه به کارکرد درخت گلابی درعمق این شعر تامل فرمایید :

" هر نه یین ایچی بوشدو
حیطیمیزده کی آرمود آغاجینین میوه سی اوره یه بنزیر
دولودور ایچی "

بخش " بالیق چی مونولوق لاری " اغلب در قالب عشق شکل گرفته اند در یکی دو مورد از اشعار این بخش بروز مولفه هایی که ترکیبی ست از پدیده های عاشقانه، نشانه های زیستی و افسانه ها و باورهای رایج مشهود است و در برخی اشعار شکل کولاژگونه ی چینش تصاویر در فضای شعر قرار می گیرند .

"
بیز فرقلی موجودلاریق بالیغیم !
بیز عاشیق اولاندا
اؤزوموزو دنیزه ووروروق 
سیزسه قورولوغا "

"
راحاتجاسی
تسلیم اولور
بالیقچی ایلا بالیق
بیری بیرینه ... "

در این بخش بالیق یا ماهی حضوری زنده و عمیق در شعر آیدین پیدا می کند و چقدر زیباست جهان را از دریچه ی چشم یک " بالیق چی " دیدن ...

برای این شاعر جوان و مستقل بهترین ها را آرزومندم
نسیم جعفری