چاغداش شاعرلریمیز سیراسیندا داها آرتیق ایلگی­لندیگیم و شعر یارادیجیلیغی، بیره­یسل (فردی) و توپلومسل داورانیشی، دویغو، دوشونجه و باخیش اینجه­لیکلریله یاخیندان تانیش اولدوغوم گنج شاعرلردن بیریسی ده «آیدین آراز»-دیر. اونونلا شعر، شاعرلیک، تنقید و گه­نل­لیکله چاغداش ادبیاتی­میز قونولاری اوزه­رینده دؤنه­لرجه دارتیشدیغیمیزدا،اونون دقیق وده­یَرلی باخیشلاریندان همیشه یارارلانمیشام. من بیلدیییم و تانیدیغیم آیدین آراز گه­نل­لیکله ادبیاتا و اؤزه­ل­لیکله شعر و شاعرلیلگه جیددی یاناشیر. او جیددی اوخویور و بیر حرفه­ای و مدرن شاعر اولماق اوچون گره­کن ایشله­ری یاپیر. من دویدوغوم آیدین آرازین وجودو سلول – سلول شعر دؤیونور. او ایچیندن جوشان و غیرِ ارادی دورومدا طغیانا گلن دویغو – تخیل و دوشونجه­لرینی خام – خام و فله­ای کاغیذ اوسته کؤچورمه­دن، اونلاری بیشیریب دوشوروب، فورمالاشدیریب و سونرا شعرینه کؤچورمه­یه چالیشمیشدیر. و من باشا دوشدویوم، هنر، هونرمندین دویغو و احساس­لاری­نین طوغیانی دئییل، اونلاری ماهار ائدیب و دوزه­نسیزلیکدن، دوزنلی­لیگه یؤنتمکدیر.

آیدین آرازین یارادیجیلیغیندا بو انضباط و دوزه­نلی­لیک بیلره­کدن و ارادی اولمایاراق اونون اوتوماتیک ­مان شاعرانه ذهنی تربیتیندن دوغولان بیر قابلیت­دیر. آیدین آراز رئال یاشامیندا دا هر آن، هر لحظه و هر دورومدا، شاعرانه  یاشاییر. چئوره­سینده­کی وارلیغی، انسانلاری، نسنه­لر (اشیا) و گؤرونگولری (پدیده­) شاعرانه سئیر ائدیر و سئزیر. و بو اؤزه­ل­لیک هر شعر یازاندا تاپیلان بیراستعداد دئییل. آیدین آراز آنلار اووچوسودور داها دوغروسو و یازدیقلاری­نین بیر چوخو گه­نل باخیشلی یاپما سؤزلر دئییل، (بعضی استثنالارا باخمایاراق) بلکه اونون آنی دئنه­ییمی و تجروبه­سیدیر. آیدین آراز یالنیز شعری و شعریتی دوشونور. و یا کوبسن دئمیشکن: «شکل خود معناست»- گئرچه یه ایناناراق ایلک اؤنجه شعرده (اولای + دیلی)، فورمانی و سونرا مضمون و آنلامی اؤنمسه­ییر (یئنه بعضی استثنالارا باخمایاراق). آیدین آراز شووعارچیلیقدان، شعری تریبونا چئویرمکدن و مقاله­وی کیمی یازیلاردان قاچیر و بو اونون شعرلرینده توپلومسل گوره و و رسالتی دانماق و اونودماق و دوشونجه­سیز شعر آنلامیندا دئییل. او مضمون و پیام و آنلامی چوخ شاعرانه و شعرسل­لیکله شعرلرینده عکس ائتدیرمیشدیر.

ایدین آراز، شعرلرینده مضمون­دان اؤنجه، اوخوجونون شعردن آلدیغی هنری ذوق، دویغو، لذت ،سونرا آنلام و دوشونجه قازانماسینی دوشونور و بونو گؤزله­ییر. او شعرینه دیشاریدان مضمون و پیامی زورلا یوکله­مه­یه چالیشماییر. بونا گؤره شعرلری عین بدیعی­لیک و گؤزل­لیکلرینده و یئنی اولای­لاریندا، چوخ دوغال، دوغما و صمیمی­دیر. شعرلری­نین دیلی آخیجی و ریتمیک، فضالاری عینی شاعرانه ابهام­لیغیندا سایدام­دیرلار و اؤز دیلیمیز یاپیشیر اوخوجویا. یانلیش دویولماسین دییه، کیمسه­یه پای وئرمک زوروندا اولمادان، من آیدین ارازین یئرسیزجه­سینه شیشیتمک قصدیم یوخدور. اونون شعرلرینده­کی چاتیشمامازلیقلارینی اؤزو دؤنه­لر تاپیشردیغی کیمی (- لوطفاً شعرلریمین تنقیدینده، باشقالاریندان داها آجیماسیز یاناش و منطقی چیرپ!) دوستلوق، عاطفه و ارادتدن اوزقلاشیب، چوخ سرت تنقید آتشینه دوتموشام.

«یاساق سؤزجویوم» شعر توپلوسو، یانیندا منه گؤز آغاردان نئچه آغ ورق و بو کتابی نشانا آلمیش بیر ماوی بیک خودکاری اؤنومده میز اوسته­دیر. «یاساق سؤزجویوم»:

... و تانری ایلک اؤنجه سؤزجویو یاراتدی/

و سؤزجوک اؤزو تانریدی /

یوخاریداکی ان ده­یَرلی و دولغون ایکی سطیر گؤز اؤنومده سیرالانیر (بو ایکی سطیری «طلا در مس»-ین ایلک جیلدینده اوخوموشام سانکی. اوستاد براهنی توراتدان نقل ائتمیشدیر اعتباراً). سؤزجوک، واژه، کلمه، نظم، نثر و شعر سارایی­نین و بناسی­نین تمل و بینؤوره داشی. شاعر – معمار شعرینی یاراتماق دوروموندا، تانرییلا پنجه – پنجه­یه سالماق زوروندا قالمیش و اؤزونو بیر تانریجیق سانمیشدیر. شاعر – معمار شعری­نین بناسی­نی قورماغا، خلوتده و ابدی یالنیزلیق و سوسقونلوقدا، دقتله – حوصله ایله، وورغونلوقلا، قان – تر ایچینده، سؤزجوکلری داشیییب یونتالاییب صاف – چوروک ائدیب، سلیقه­ ایله یان – یانا دوزوب شاملو دئمیشکن شعری­نین قالاسینی دیکه­لدیر:

داش داشیییرام / سؤزجوکلر داشینی / قافیه­لر داشینی / و گئجه­نی اؤز قارانلیق چوخوروندا / آییلدان / گون باتانین ترتؤکمه سیندن / من ایشله­ییره­م / من ایشله­ییره­م / ایش / و سؤزجوک داشیندان / سرت دایاناجاقلی / دووار قالدیریرام / و شعریمین تاوانینی اونا یوکله­ییب / اونا کؤچوب / دوستاق اولورام /.

و شاملو دؤورو نسلینین ترسینه اولاراق (هر شاعر اؤزونه بیر قطب و تابو قالاسی یاپاراق، اؤزونو اوندا دوستاق ائده­رک)، بو گونکو شاعر (آیدین آراز و...) بیر آوتوبوسا چئوریلیب، حرکته گلیر و اؤزو ایله سؤزجوک داشیییر و ایره­لی سورور:

بیر آوتوبوس­دور شاعر / سؤز جوک داشییر / هر سؤزجوک بیر موسافیر / و شعرلر دوراقلاردیرلار / هر شعر بیر سؤزجویون سونو / هئی... منیم یاساق سؤزجویوم / سئودیییم / قال / دوراقسیز موسافیریم / سنی عؤمور بویو داشییاجاغام /.

شاعری آوتوبوسا و سؤزجوکلری موسافیره اوخشاتماق و یئنی بیر تصویر یاراتماق (دیل – ایچی تصویر) ایلک دؤنه­دیر شعریمیزده بیر اولای کیمی باش وئریر و شعرده سؤزجویون واحدی و مبناسینی شاعرانه دورومدا وورغولاییر. شعر بوتونلویونده تام مدرن بیر فورمادیر . شعرین دیلی یومشاق و آخیجی و ریتمیکدیر. کلاسیک شعرده شعرین واحدی وزنیدن دولایی مصرع و قالیبدن دولایی بیت­دیر.

بو شعر، آیدین آرازین اوغورلو شعرلریندن بیریسی اولاراق، اونو آراشدیریب، اینجه­له­مکله شاعرین شعر یارادیجیلیق تنقیدینه گیریشمه­یی یئرلی گؤرورم. شعرین فضاسی تام یئنی­دیر و سؤزجوکلر دقیق و قناعتله، شاعرین تخیل و دوشونجه سوزگه­جیندن سوزولوب سطیرلره دوزولموشدور. (شعر ایلک اؤنجه سوزولموش و سونرا دوزولموش سؤزدور). سنی عؤمور بویو داشییاجاغام /- سطیری شاعرین سؤزجوکدن آیریلا بیلمه­یه­جه­یی و اونونلا ابدی یاشام سورمه­سی­نی وورغولاییر. بو سؤزجوکلر یاساق اولورسا دا، شاعر وورغونلوق و گؤره­وی اوزه­رینده بو خطرلی یاساقی اؤزو ایله داشیییر و اوندان چکینمه­ییر. مدرن هرمونتیک باخیمیندان، هرمتن اوخوجولار طرفیندن سونسوز آنلام و یؤنلره یوزوملاناراق، شعرده هر سؤزجوک چئشیتلی آنلاملار داشیدیقدا، نئچه یؤونلو بیر استعاره و سؤزجوک – تصویر اولاراق، هر شعر سؤزجویون سونو دئییل داها دوغروسو. بو اوزدن بو گؤزل و درین مضمونلو شعر، چاتیشمامازلیغا اوغرامیشدیر. اما اسکی هرمنوتیک باخیمیندان باخیلیرسا شعرده آنلامجا چاتیشمامازلیق یوخدور. اسکی هرمنوتیک­ده، متن معین، کسین و یازارین نیتی اولان معنا و آنلامی و هر سؤزجوک سؤزلوکده­کی تک معنا و یا معین بیر نئچه معنانی داشیییر نهایت و اوخوجو سایی و زامان دؤنه­سی قدر یوزوملانماییر. یئنی یوزومسال تنقیدجه، هر سؤزجوک باشقا سؤزجوکلر ایله بیرلشدیکده، شعرده چئشیتلی تأویل­لر داشیییر و هئچ شعر هئچ سؤزجویون سونو اولا بیلمزدیر. بلکه شاعریمیز دئمیشکن هر شعر بیر دوراق سانیلیرسا بیر سؤزجوک بیر شعردن (دوراقدا) دوشوب باشقا شعره کؤچوب، باشقا آنلام و یوزوم و دویغولار داشییا بیلر. بو شعرین 9-جو سطیری اولان «دوراقسیز موسافیریم» مدرن هرمنوتیک آچیسیندان دئدیگیم چئشیتلی تأویل­لره اشاره­دیر. یعنی سؤزجوک شعردن شعره، شاعردن شاعره داشیندیقدا، چئشیتلی آنلاملار و دویغولار و تصویرلر دوغورور و دوراقلاردا یئنیب شعرین مداریندان چیخمادان سونا چاتماییر. بئله­لیکله شعرین توخونوشوندا و قورولوشوندا، 5-نجی سطیر: «هر شعر بیر سؤزجویون سونودور» حذف اولونورسا، شعرده­کی چلیشکی­لیک و تناقض آرادان قالدیریلا بیلر. بورادا یئنه یئری گلمیشکن شاعر شعرینی یازاندان سونرا «عرق ریزی روح» قونوسونو گؤزله­مه­یی­نی و شعرینی ایلک جوشغونلوقدان سونرا پرداخت ائتمه­سینی وورغولامالییام. (شعر ایلک جوشش و سونرا کوشش­دیر). البته آیدین آراز اوست – اوسته بو شعر توپلوسوندا (آزاراق استثنالارا باخمایاراق) بو قونونو رعایت ائتمیشدیر. آوتوبوس شعری آیدین آرازین تخیل و دوشونجه گوجونو و اینجه شاعرانه باخیشینی آیدینجاسینا گؤسترمکده­دیر. ایندی ایسه «یاساق سؤزجویوم» شعر توپلوسونون بیر نئچه شعرینی دینله­دیکده هر یؤندن آراشدیریب اینجه­له­یک:

آی دولو! /  من ده لی! / گئجه­نین سوموک­لری سحره قالماز!/

بو شعر اَن قیسا، ان ییغجام اولدوغوندا مکمل بیر شعریدیر. دولو و ده­لی و سوموکلری آردیجیل اوخوندوقدا شعرین دوغال و ایچ موسیقی­سینی یاراتمیشلار. تصویرلر دیل ایچی و فورما تام یئنی­دیر. بو شعر سیمگه­سل و نومادین­ بیر شعردیر. اونو چئشیتلی یؤنلره و قونولارا یوزماق اولار (تأویل پذیری) و من بیر نئچه یوزومونو آچیقلاماق ایسته­ییره­م. ایلک اؤنجه بو شعرده یئرله­شن نومادلاری اینجه­له­یک:

آی: گؤزه­ل­لیک، پارلاق­لیق،گؤی فانیسی و.... .   نومادی.

سوموک: هر شئیین اسکلتی و استقامت دورومو.

ده­لی:چیلغین بیریسی،عاشیق و وورغون وآنورمال بیریسی و بو گونکو آنلامدا ماشینیزم و صنعت – اؤته­سی دوروموندان عصبی و سرسم دوتموش، چاش – باش قالمیش و طبیعته پناه گتیرمیش بیریسی و بو اسطوره­وی بیر باخیش و اسطوره­یه دؤنوش شعری پست مدرن دورومونا سالمیشدیر. پریمیتیو انسانلارین باخیشیندا، ده­لی و چیلغین بیریسی آیا وورولموش، اونون سحیرلی پارلاقلیغیندان خوشلانمیش، هیجانا گلمیش، اوندان ائتگی­له­نیب، وورغونلوقلا اونا چاتسین دییه، اؤزونو اولدوغو گئجه و قارانلیق دوروموندان قورتارسین دییه، چیلغینجاسینا گئجه­یه قارشی قاه – قاها چکیب، بو دورومو پوزوب قورتولوشو دوشونوب عوصیان ائدیر. و بو ابتدایی بیر دوشونجه و تصور و دویغو اولاراق شعرین فضاسینی اسطوره­وی بیر دوروما سالمیشدیر. من بو آنی ، رئال یاشامیمدا بیر چیلغین گنجی­له گونلر یاشامیشام و بو اوزدن بو شعرین فضاسیلا دریندن ایلگی­له­نه بیلیره­م. آرتیق من بو چیلغین گنجین قورخونج قهقهه­لرینی و بوتون پارلاق آیا قول – قاناد آچدیغینی، اونا ساری یوگورمه­یینی و اونا الی چاتمادیقداده لی سوو هارکیمی هریانا یوگوروب سونرا عاجیزلیکله  اؤکور – اؤکور آغلاماسینی یاشامیشام.

بو شعرین باشقا یوزومو لیریک تأویلی­دیر. آی همیشه گؤزه­ل­لیک و گؤزه­ل­لر سیمگه و نومادی اولموشدور. و چیلغینجاسینا عاشیق اولانلار و وورغونلار همیشه آیی سئوگی­لری سانیب، اوندان خوشلانیب، هیجانا گلیب، اوزون و قارانلیق گئجه­لردن اوزولوب سارسیلیب و سئوگیلی­سینه الی چاتمادیقدا، بو اوزون گئجه­لره عوصیان ائتمیشلر. نظریمه گلن بو شعری سیاسی – اجتماعی یؤنه ده یوزماق اولار. دئمک بو گون 21-ینجی قرنیده ماشینیزم و صنعت – اؤته­سی چئلیشکی­لرله دولو دوزه­نسیز سرمایاچیلیق نظامیندان جانا گلن و سرسام دوتان و گیجه­لمیش دوروما دوشن انسان سارسیلیب، نورمال پیسکولوژیک دورومو پوزولوب، سیغیناجاق دینج بیر یئر آراماقدا، طبیعته دؤنور و یئر کوره­سیندن قاچیب، کهکشاندا، ان اوجقار و اوزاقلاردا اولان سئحیرلی و ال چاتماز آیا پروازلانانماق ایسته یر رویاسیندا. و اونا چاتمادیقدا و ناکام قالدیقدا، گئجه­له­میش و قارانلیغا بورونموش دورومونا عوصیان ائدیر. هر حالدا بو ان قیسا و دولغون شعر چئشیتلی یؤنلره یوزولا بیلر داها دوغروسو. بو شعر شکل و محتوانین بیرلشمه­سینه، آلیاژینا و یالنیز فورمانین (شعرین ذهن فورماسی) کاغیذ اوسته و اوخوجونون گؤز اؤنونده دیکه­لمه­سینه ان گؤزل بیر اؤرنکدیر. بو شعر شووعار وئرمه­دن تام شاعرانه بیر فضا، فورما و دیلده بیر عوصیاندیر. نومادلار اسکی اولورسا دا شاعرانه باخیش اؤزه­ل و فرقلیدیر. بیان و لحن ده تام غریبه و یئنی­دیر.

***

او پولیس چیینینده­کی اولدوزا گووه­نیر / او کیشی بایراغینداکی اولدوزا / او قیز آدینا گووه­نیر / من ده مجبوراً گؤیده­کی اولدوزلارا /.

سون سطیرده «مجبوراً» سؤزجویو گوبود اولاراق شاعرانه سطیری آچیقلاما و نثر دورومونا سالمیشدیر و یازیلماسینا هئچ گره­ک یوخدور. اوچونجو سطیرده او قیزین آدی اولدوز اولمالی و او بیریسی سطیرلرله هارمونی دوغروتماق اوچون: «او قیز آدی اولدوزا»- یازیلمالیدیر منجه.

بو قیسا شعرده هرکس الینده­کی موجود بیر شئیه یییه­لندیکده و گووه­ندیکده، او «من»، شاعر و یا باشقاسی الینده گوونمه­یه موجود بیر شئی اولمادان، گؤیده­کی ال چاتماز اولدوزلارا گووه­نیر. و بو گؤیده­کی ال چاتماز اولدوزلار، ال چاتماز آرزولارا و طلب­لره اشاره اولا بیلر.

***

دونیا دولانیر باشیما / دونیانین عزیزییم­می من؟ / یوخسا سرخوشام! /

بو ان قیسا شعرده شاعریالنیز بیر یئنی فضالی فورما یاراتماغا چالیشمیشدیر. ایلک سطیر «دونیا باشیما دولانیر»- یازیلیرسا و ایکینجی سطیردن «من» سؤزجویو حشو اولاراق سیلینیرسه شعرین ریتم و موسیقی­سی آخیجی­لاشار. بو شعرین فورماسیندان اؤتوب آنلام و معنانین آت قاتلارینا گئدنده، بیر اینجه و درین مضمون و پیام گیزلنمیشدیر و او دا چاغیمیزین انسانی، تراژیک دوروموندان دولایی سرسمی و گیجه­لمه­سی­نی سهواً عزیزلنمک و سرخوش­لوق سانماسیدیر. یعنی یئر کوره­سینده، و بو چاغدا انسان اؤز جایگاهینی و دورومونو و دَیَری­نی ایتیرمیش و رؤیا و خیالات فضالارینا قاپیلماسیدیر.

«یاساق سؤزجویوم» شعر توپلوسونون ان اوغورلو شعرلریندن بیریسی «یالنیزلیغیم» شعریدیر. هر یؤندن بو شعره یاناشاندا اونون مدرنلیگی، درین و یئنی مضمونو و گؤزل ریتمی اوخوجویا اینانیلماز بیر لذت وئریر. دینله­یک سونرا آراشدیریب اینجه­له­ییم:

یالنیزلیق / آیین ان آی­سیز گئجه­لری کیمی بیر شئی­دیر! / سؤزجوک­لرین سندن قاچدیغی زامان­دیر، یالنیزلیق / آجی چکمک دئییل / چکمه­یه آجی تاپماماق­دیر یالنیزلیق / خالقین اوچون یئدییین سیلله­نین ایزینه / خالقی­نین توپورجه­یی­دیر اوزونده / باخ سیقاریما پوک وورمادان توکنمه­یینه.../ یازدیغیم شعرده سؤزجوک تاپانماییرام/ یالنیزلیق...! یالنیزلیق یعنی: قاپینی دؤین­لر عذر ایسته­یه­لر یانلیش گلمه­لرینه گؤره.../ و حیات یولداشین باشقاسینی گزدیره بئینینده / سنینله بیر یاتاقدا یاتارکن / یالنیزلیق ائله بودور/ گؤندردییین مکتوبلارین قاییتماسی / مزارلیقدا آتانین قبرینی تاپانمادیغین­دیر یالنیزلیق / پولیس­­لرین سنی توتمادیق­لاری / شعر یازانمادیغین چاغلاردیر یالنیزلیق / باخ...! / ان آی­سیز گئجه­لرین بیرینده / سیقاریما پوک وورمادان توکه­نیرم.../.

یالنیزلایق شعری، فضا، بیان، دیل، تصویر، کلام، ریتم و موسیقی­سی و باخیش­جا تام بیر مدرن شعردیر. شعریمیزده بورا کیمی من اوخودوغوم، ائشیتدیگیم و گؤردویوم، «یالنیزلیق» قونوسونا بئله شاعرانه، بئله تراژیک ، نیسگیل­لی، بئله یئنی و عینی­لشمیش شاعرانه دورومدا کیمسه یاناشمامیشدیر.

بو شعرده، چاغیمیزین انسانی­نین یالنیزلیغی نئچه یؤنلو ­ بیر منشور کیمی اوخوجونون گؤز اؤنونده فیرلانماقدادیر. اوخوجو بو شعری اوخویاندا، سه بعدی بیر تصویرله اوزله­شیر سانکی و یالنیزلیغین تراژیک و نیسگیللی یؤنلری و دوروملاری اوخوجونو اؤزونه قاپدیریب دریندن ائتگی­لندیریر. بو شعرده آیدین آرازین یالنیزلیق قونوسونا باخیشی تام اؤزه­ل، فرقیلی، کانکرت و رئالدیر (رومانتیک اَدابازلیق­لاری چیخارمادان، شوعار وئرمه­دن و بیر گوشه­یه سیغینیب دیزلرینی قوجویوب گؤز یاشلاریندا غرق اولمادان و آخ – کوف ائتمه­دن). بو شعرده سانکی هر کس آینا قاباغیندا دوروب، اؤز اؤزه­ل یالنیزلیغی­نی گؤرور و لمس ائدیر.

9-جو سطیر: سؤزجوک تاپانماییرام! / آرتیق­دیر و شعرین توخونوش و قورولوشویلا ایلگی­سیزدیر و 3-جو و 19-جو سطیرده اونون آنلامی گیزلیجه و ابهام­لا یازیلمیشدیر.  

«پوک وورمادان» سؤز بیرلشمه­سی و فعلی قورولوشجا تام فارسجادیر و «سومورمادان» اوندان دوغما و جانلی اولا بیلر منجه. «یالنیزلیق یعنی» سطیرینده، «یعنی» سؤزجویو حشویدیر و شعری آچیقلاما و مقاله دورومونا چئویرمیشدیر. ایکی نقطه یالنیزلیغین اؤنونده قویولورسا یئترلی اولاردی. سنینله بیر یاتاقدا یاتارکن/ سطیرینده «بیر یاتاقدا» آرتیق­دیر. یاتارکن فعلی او آنلامی گیزلیجه اؤزونده داشیییر داها دوغروسو. پولیس­لرین سنی توتمادیقلاری / سطرینده، توتوقلامادیقلاری- فعلی داها دوغرو و جانلی اولور منجه. هر حالدا بو چاتیشمامازلیقلارا باخمایاراق «یالنیزلیق« شعری بوگون چاغداش و مدرن شعریمیزین ان پارلاق نمونه­لریندندیر. بو یالنیزلیق منشورونون وجه­لری و یؤنلرینه گؤره چوخلو تأویل و یوزوملار و آچیقلامالار یازماق اولار. و من بو یوزوم­لاری عزیز و دوشونجه­لی اوخوجلاریمیزا بوراخیرام.

***

منه سئویره­م دئدییینی دانانمازسان / تئلفون­لاریمیزی ایزله­ین کیشی / شاهیددی بونا/ .

آیدین آرازین هانسی شعرینه یاناشماق ایسته­دیکده، اونلاردا طراوت و یئنی­لیک­دن باشقا، فرقیلی باخیش و فضا و لحن و بیان اؤزونو گؤز اؤنونه چکیر. بو ان قیسا شعر ظاهیرده چوخ ساده نظره گلیر و هرکس اونون یازا بیلدیگینی دوشونور. بئلنچی­دیرسه نه­دن ایندیه­دک یازیلمامیشدیر؟ آیدین آرازین شعرلری «سهلِ ممتنع»دیر. بو شعرده مضمون و پیام یئنی­لیگی و گون سوژه­سی اولدوغو چوخ رندانه و اینجه­لیکله دویولور: استراق سمع و شنود. اما شاعر بونو شوعار وئرمه­دن و مستقیم آچیقلامادان یالنیز سئوگیلی­سینه خطاب یئتیریر. و باشقا یؤندن سند و دانیلماز بیر مدرک ایله سئوگیلی­سی­نین اونون سئودییینی بوینونا قویوب اثباتلاییر. بئله­لیکله آیدین آرازی آنلار اووچوسو آدلاندیرماغیم هئچ ده یئرسیز اولمامیشیدیر. باشقا اؤرنکلر بو قونویلا ایلگی­لی:

...آنا.../ ...... / ...... / ...آ....../ ......... / ... / ......ن... / ...... / ...... / ...... / ......ا / نئیله­ییم؟! / شعریمه سیغیشمادین / آنا /.

منجه شعرین سون اوچ سطیری آرتیق­دیر و بیان حرفی­دیر. یوخاریداکی بوش سطیرلر آنانین شعره سیغمادیغینی گؤستریر. بو اؤنملی دئییل، بو شعر بیر فورما شعری اولاراق مکمل و گؤزه لدیر. آنجاق سون اوچ سطرین یازیلماسی چاتیشمامازلیقی دا اونون ده­یَرینی آشاغی­لاتماییر داها دوغروسو.

***

ماسا اوزه­رینده  / فینجانیم سویوموش / ال­لریم کیمی / شعریمی قوروتموشام ویترین­لر اوچون / بو دا بیر قوش / آزادلیغی اؤیرتمک اوچون اؤلدورولدو /.

داها بوندان ییغجام و یئنی فورمالی، دیل – ایچی تصویرلی (سؤزجوک – تصویر)، درین دوشونجه­لی مدرن شعر نه اولا بیلر؟! تام غیرمستقیم و جانلی  تصویرله شعرین آزادلیق اوغروندا رسالتی و فدا اولماسینی گؤسترمکده­دیر.

***

سن داش کیمی اول! / کی هر یاغیش اوزونه ایز سالماسین / هر یئل ترپتمسین سنی / سن داش کیمی اول / هر کیسمه سئوممه­سین سنی، سئودیرممه­سین اؤزونو سنه / سن داش کیمی اول / کی داش اولسان دا سئوجه­یم سنی / .

گؤروندویو کیمی «سن سؤزجویو» تامام سطیرلرده ارتیق­دیر. 7-نجی سطرده «سن داش اول» یازیلسایدی تصویر دیل – ایچی و ایماژیست­لر و ائزراپاند بولدوغو آنلامدا سؤزجوک – تصویر اولاردی. بو شعرده «داشا« بیر فرقیلی و چئلیشکی­لی باخیش وار. ایندیه­دک داش کیمی اولان بیریسینه همیشه منفی باخیلیب­دیر اما بورادا بیر سئوگیلی، اؤز سئوگیلی­سینه داش اولورسادا اونو سئودییینی سؤیله­ییر. اونون تمکین­لیگی­نی، دایاناجاقلی­لیغینی و یارامازلیقلارا قارشی سرت اولماسینی طلب ائدیر. و داشا بو پارادوکس، مثبت باخیش (ظاهرده) تام یئنی­دیر.

*فارسجا قورولوش وکه آنلامیندا قوللانان کی:

***

نئجه کی  آغاجلار اونوتمازلار / همانگونه که / چنانکه /

سؤندور اولدوزلارینی... / کی بورادا جینایت / فوتو نئقاتیولری تک / بیر داملا ایشیقلادا قاماشیر! / کی گئجه­لر / ...

یاغدیر / کی سئرچه­لرین آخساق اوچوش­لاری / ...

گئجه / او گئجه­لردن کی یازغی­ دا یانغینی بیتیره­ممیر / تام فارسجا قورولوش و نحو.

شب / از آن شب­هایی که نوشته هم عطش را فرو نمی­نشاند/ .

گئجه / یازغی­ دا یانغینی بیتیرمه­ین گئجه­لردن بیریسی (او) / تورکجه قورولوش.

سئویره­م اونلاری میلیون – میلیون / چونکو من شاعرم / چونکه من شاعرم.

شاعر اولدوغوم اوچون / دغرودور

بیر آزجا اوتانیرسان / نییه کی گؤزلریمده لیللنمه­ده­سن /

دوز گؤرسه گؤزلریم سنی؟ اگر! / دوز گؤرورسه گؤزلریم سنی! / «اگر» آرتیق­دیر

الکتریک گؤزلریم ترپنسه اگر / الکتریک گؤزلریم ترپه­نیرسه /

اللرینی وورما ساچ­لاریما / دستانت را به گیسوانم نزن/

توخونما ساچلاریما / (دوغرو و دوغما)

قارغا گئییملی ائت شعرلرینی / قارغا گئیدر شعرلرینی

و اینان­کی عقربه­لرین دونو آچیلان دئییل / و باور کن که یخ عقربه­ها آب­شدنی نیست /

و عقربه­لرین دونونون آچیلماماسینا اینان /

او قدرکی دوستاغیمیز اولسادا / دوستاغیمیز اولان قدر

و یاز / یازکی آنلام­لار گؤیونده آداخلانسین / بنویس که...

نئچه شعرقوش بوراخ هاوایا / نئچه شعر قوش اوچورت هاوایا /.

ایلین سون یارپاغی آغاجادان اوزولور / ایلین ایلک قاری دامینا قونور / قارغالارین سسی قولاغیندا / و سن بیر آز اوشویورسن /.

ایکینجی «ایلین» و «سن» سؤزجوکلری آرتیق­دیر.

***

*شوعارچیلیق­لار:

تام ضرر / و محکوملوق / بو شهرده یاتان­لارا / و اویانان­لارا / محکوملوق اوچ شئیه / و...

بیز ذاتن سئوگینی چوخ سئویریک / او قدرکی دوستاغیمیزدا اولسا دا / دوستوموز ساناریق اونو / بوراخماریق / بوراخماریق / بس شاعیریک / ...

منی مین ماسکالی یاراسالارین / عفونتلی اوچوش­لاری اینجیدیر، سورمه­لی / قیز /

سوسدوغوم جینایتدیر / هایقیردیغیم بؤیوک بیر سوچ /...

***

بیان حرفی و توضیح­لر و یاپما ترکیب و وصف­لر:

و باتی اسکی­لر کیمی شعرسل دئییل / باتی گونشین پولسوز فهله­لیکدن قاییتماغی­دیر /

ایین گئجه دکلیندن پوست وئرمک چاغی­دیر / و...

اوگون اوخودوم / یوردونوز قوشلار دیاری­دیر / ماوی گؤیونوزده / «اوچوش یاساق» تابلوسو وورولماییب / و ال بومبالاری / آنبارلاردا پاس کسیب چورویورلر / و...

اوتاغین چرچیوه­سیندن گؤرونور / بئیین­لری اپریمیش خیابان­لارین / غریزه ارضالاندیرمالاری و هردن / انتحار شوشه­لری­نین چارتلاییب، پارتلامالاری ... /

سئوریم اونلاری میلیون – میلیون / چونکو من شاعیرم / چؤرک اوچون یوخ / اورک اوچون یازیرام / دانمایاراق کی قارنیمین سسی آجلیغیمدا / قاچدیریر سؤزجوکلری بئینیمدن / دانمایاراق کی بو آجلیق سمفونی­سی قورخولودور بیر آز / و...

بو چاتیشمامازلیقلار، آیدین آرازین شعر کاراکتئرینه و جوهرینه و قورولوشونا چئوریلمه­ییب­دیر و اونون یئنی­جه شاعیرلیگه باشلادیغی و مشق دوورانی­نین ضعف­لریدیر و شعرلری­نین تاریخینه باخاندا یئنی یازدیغی شعرلرده بو چاتیشمامازلیقلارین بیر چوخونو آرادان قالدیرمیشدیر. چاغداش شعریمیزده:

1- فارسجا قورولوش­لو اولان سطیرلر 2- حشو سؤزجوک، سطر و حتی بندلر 3- شعره یوکلنمیش یاپما ترکیب، تصویر و دوشونجه و مضمونلار 3- شوعارچیلیق­لار 4- توضیح و آچیقلامالار 5- چاغداش فارس شاعرلری­نین ایزلری 6- ائدیتسیز شعرلر و... کیمی چاتیشمامازلیقلار یالنیز گنج شاعرلریمیزین شعرلرینده دئییل، پروفسیونال­لیق ادعاسی اولان یاشلی و اورتایاش شاعرلریمیزین شعرلرینده ده گؤرونمکده­دیر و من گله­جده بو شعرلری بیر یئره توپلاییب، اینجه­له­یه­جم.

گؤروندویو کیمی بو چاتیشمامازلیقلاری آرادان قالدیرماغا جیددی و سوروملو (مسئولانه) بیر حرکت گؤرونمه­ییر و یاخین گله­جکده بو ان حیاتی و گره­کن حرکتی عزیز شاعرلریمیزدن گؤزله­ییریک. آیدین آرازین بعضی شعرلرینده بیلرکدن قافیه­پردازی دوروملاریدا گؤرونمکده­دیر. و اونون ذهنی و دیل قورولوش و ساختاری کلاسیک شعر روکن­لری اولان قافیه، ردیف، عروض و هئجا وزنی­لریندن سربست اولاراق و شعرلری عموماً وزن­سیز سپید و مدرن شعری اولاراق، بئلنچی قافیه­لری دوشونوب یازماغا هئچ ده گرک یوخدور اؤرنکلر:

... / وورغونلوغونو دانیر / بلکه ده اوتانیر / گؤزلرینده ایکی فانیس یانیر /

قارلی ال­لریمی قوجاقلاییر / گؤزلرینده اورک شوملاییر /...

من سؤنوک اولدوزلارلا آلیشمیشام / اؤزومله باریشمیشام /.

هانکی اورک اوزوله­جک اوزولمه­ییمدن / هانکی دوداق بوزوله­جک کوسمه­ییمدن /

کیم اچیمیده کی اؤلونو قویلایاجاق / کیم سؤزلریمده کی یارانی باغلایاجاق؟ /

یاشامینا ایلیق یئل­لر ایسه / گئتمه­یه تله­سیر /

مئتال چالغی­سی ایچری­سینه دولدورولوب / چیراق­لار بوتون سؤندورولوب /

آیدین آرازین «یاساق سؤزجویوم» شعر توپلوسوندا اوزون شعرلری (بعضی استثنالارا باخمایاراق) قیسا شعرلری­له توتوشدوراندا اوغور قازانا بیلمیشدیر و شعریت، ریتم و دوشونجه و آنلام قورولوشو قورونا بیلمه­میشدیر. آچیقلامالار، شوعارچیلیق­لار و یاپما ترکیب، توصیف و مضمونلار گؤزه چارپماقدادیر.

آیدین ارازین شعر یارادیجیلیق آراشدیرما و اینجه­له­مه­سینی اونون شعری­نین باشقا بیر اؤزه­ل­لیگیله سونا چاتدیریم. بو اؤزه­ل­لیک 20-جی شعر ایله ایلگی اولاراق ایلک اؤنجه شعری دینله­یک سونرا اشاره ائتدیگیم اؤزه­ل­لیگی آچیقلاییم:

ال­لرینی وئر ال­لریمه / نه قدر سیجاق، نه قدر آغ / ال­لرین / ساحیل داش­لاری تک ایستی / اوشاقلیق کیمی آغ­دیر / ال­لرین گوناهسیز کاغیذلار کیمی یازیلمامیش / یازیلمامیش شعرلر کیمی گؤزل... / آنام کیمی­دیر / ال­لرینی سئویره­م / سنمی سن آنام؟ / یازیلمامیش شعریم کیمی...! / ازبرله­ییره­م / ایزینی ال­لری­نین /.

بوراخما منی / حیاتیم / آنام کیمی گئتمیش / الیمدن / یاپیش / هارداسان؟ / هارادا؟ / بؤیوموشم ایندی / گیزلین – قاچ اویونونو / اونوتموشام داها / آدرسینی بئله... / هانی بس؟ / ال­لری­نین ایزی / خاطیریمدن چیخیب گئتدی / آنام... / دوشومدن کیم قاچدیردی آنامی؟ / نه قدر آجی... / دؤشوندن دیشیمی چکدیییم زامان کیمی... /.

بو شعر گؤروندویو کیمی نیسگیل­لی نوستالژیک بیر شعردیر. تام یئنی بیان و تصویرلرله. بیر اولادین یالنیزلیقدان اوزولموش آنانین ایستی اللرینه سیغینماق دؤنوش نوستالژیسی و آنانین قوجاغیندا دینجلمک ایسته­مه­سی. و بو آرزو و دیلک رئا­ل­لاشما بیلمه­دیگی اوزه­رینده، بیر ء(سئگیلی – آنا) کیمی رئال و یا خیالی بیر قادین آراماق قرارینا گلمه­سی. و اونون اللرینی آنانین اللرینه اوخشاتماسی و او اللرین قوجاغینا سیغیشما طلبی.

ایدین اراز دانیشدیقلاریندا دا بئله بیر «سئوگیلی – آنا» کیمی حیات یولداشی و سیرداشینا وورغونلوغونو آچیقلامیشدی و من اونو بو شعرینده بولدوم. چوخ شاعرلرین بئله­نچی بیر رؤیایی و خیالی سئوگیلی­لری و قادین­لاری اولموشدور. اؤرنک اولاراق سپهری­نین «زن شبانه موعود» و یا نیمانین «ری­را» شعرینده تصویر اولونان «صفورایی»سی و یا شاملونون سئودیگی ایده ال قادین آناسی اولموشدور. و شاملو بو سئوگیلی – آنانین «اللری­نی» چوخلو شعرلرینده تصویر ائتمیشدیر. و آیدین اراز هر باشقا بیر شاعر کیمی بیر ایتگینی اولموشدور و اونوندا ایتکینی «سئوگیلی – آنا»-سی دیر . گؤروندوگو کیمی آیدین آراز سئوگییه و عشقه یئرل (زمینی) و عین حالدا یوکسک سویه­ده یاناشیر. او «سئوگیلی – آنا» کیمی بیر ایسته­کلی آراماقدا و سئوگیلی­سیله ایلگی­لندیکده، ائروتیزم نیازلاریندان یوکسک بیر اولو محبت و سئوگی­نی دوشونور. آنانین ایستی و محبت دولو، بیر جوت آغ، سیجاق و یومشاق اللرده دوشونور.

«یاساق سؤزجویوم» شعر توپلوسونون اوغورلو شعرلری بونلاردیر منجه:

1-نجی شعر / 3-جو / 4-جو / 5-ینجی / 6-نجی / 7-نجی / 10-جو / 11-جی / 12-جی / 13-جو / 14-جو / 15-نجی / 16-جی / 19-جو / 20-جی / 21-جی / 25-جی / 29-جو / 31-جی / و 9-جو/.

یارین – تبریز

2008